( و توضيحات درباره گران شدن كالاها و غيره مطلبى از زندگى روزمره را بازگو نمىكند ) ؛ تثبيت اسمى قيمتها نيز « 511 » كاملا به ندرت براى مدتى حفظ مىشد . بااين‌وجود اميد است كه بررسى منظم اين مناسبات ، به شرطى كه در يك دورهء وسيع تاريخى صورت گيرد ، بتواند مسئله مناسبات مالى - اقتصادى در اسلام قرون وسطى را روشن‌تر كند . « 512 » درباره مشكل اساسى مناسبات مزد و قيمت ، يعنى مسئله مربوط به وضعيت اقتصادى جامعه تنها به يادداشتى برمىخوريم « 513 » كه براساس آن يعقوب بن ليث در جوانى به‌عنوان مسگر 15 درهم در ماه مزد مىگرفته است . بدين ترتيب روشن است كه يكى از جنبه‌هاى مهم مسايل اجتماعى همچنان لاينحل باقى مىماند . ضرب سكّه « 514 » علاوه بر همه گزارشهاى كتبى در آثار مورّخان و جغرافيدانان ، و نيز در نزد فقها و همچنين كتب مربوط به سازمانهاى ادارى و امور تشكيلاتى ، سكه‌ها - اين منابع موثق و به طور كلى تنها شاهد بلاواسطه از قديم‌ترين دوران اسلام - نيز در ايران پيش روى ما قرار دارند . سكه‌ها بر خلاف جعليات بىشمار ادوار بعدى ، حد اقل بخش معينى از حيات تاريخى را ، همان گونه كه واقعا بوده است ، به ما نشان مىدهند .

--> ( 511 ) . اولين كوشش درباره جدول قيمت براى سرزمينهاى اسلامى در قرون نخستين ( همچنين خارج از ايران ) را Sauvaire O 207 - 16 انجام داده است ؛ توضيحات مجزا به‌عنوان مدرك در ص 259 - 216 دنبال مىشود . ( 512 ) . رساله‌اى تازه از : هينتس Walter Hinz درباره نظام مسكوكات و ساختار قيمت در اسلام قرون وسطى رو به اتمام است . [ اين كتاب با اين ويژگيها به فارسى منتشر شده است : اوزان و مقياسها در اسلام ، ترجمه غلامرضا ورهرام ، ( تهران 1367 ) . مترجم ] . ( 513 ) . گرديزى : زين الاخبار ، ص 10 . ( 514 ) . John Allan : Coinage in the Islamic period [ in Persien ] ' ' , im Survey III 2673 - 2677 [ ازمنه قديم ص 2673 و بعد : با برداشت كاملا كلى ] . متأسفانه جلد اول چاپ جديد Catalogue of the